Putin, Brazylia i BRICS

W przeddzień swojej wizyty w Brazylii prezydent Rosji Władimir Putin udzielił wywiadu agencji informacyjnej ITAR-TASS na temat obecnego stanu i perspektyw rozwoju stosunków rosyjsko-brazylijskich. Oto jego obszerne omówienie:

Władimir Putin: świat XXI wieku jest zglobalizowany i współzależny[1]

Putin stwierdził m.in., że współpraca rosyjsko-brazylijska ma charakter strategiczny, a Rosja popiera Brazylię jako pełnowartościowego i mocnego kandydata na fotel stałego członka Rady Bezpieczeństwa ONZ. Rozwijany jest dialog polityczny [Federacji Rosyjskiej] z Brazylią, współpraca wojskowo-techniczna, naukowa, technologiczna i kulturalna, zwiększają się inwestycje gospodarcze, a wzajemne obroty wzrosły w ciągu dziesięciu lat prawie trzykrotnie i wyniosły w 2013 roku 5,5 mld USD. Firmy obu krajów utrzymują bliskie kontakty w biznesowej radzie rosyjsko-brazylijskiej, a obywatele nie muszą ubiegać się o wizy w celu wzajemnych odwiedzin. Dziesiątki najlepszych rosyjskich szkół wyższych zostały włączone do brazylijskiego programu edukacyjnego „Nauka bez granic” i otwierają teraz swoje drzwi dla studentów z Brazylii. Wymiana kulturalna stała się już tradycją.

W trakcie obecnej wizyty planowane jest podpisanie pakietu dokumentów dotyczących współpracy różnych branż, w tym także współpracy pomiędzy publicznymi i prywatnymi placówkami naukowo-badawczymi i uczelniami. Przewiduje się zróżnicowane kontakty handlowe, koprodukcję towarów o zaawansowanej technologii, rozwój współpracy w dziedzinie lotnictwa, energetyki i rolnictwa. Uruchomiono już cały szereg udanych projektów inwestycyjnych z udziałem firm rosyjskich, działających m.in. w energetyce, przemyśle maszynowym, farmaceutycznym i wydobywczym. Dwustronna współpraca handlowo-gospodarcza będzie jednak podniesiona na jeszcze wyższy poziom, bardziej odpowiedni dla obecnych i przyszłych możliwości obu krajów.

Świat XXI wieku jest zglobalizowany i współzależny. Dlatego żadne państwo – czy nawet grupa państw – nie może samodzielnie rozwiązywać podstawowych problemów międzynarodowych. Wszelkie próby zbudowania odosobnionych „oaz stabilności i bezpieczeństwa” są skazane z góry na porażkę. Liczne zagrożenia i wyzwania współczesności wymagają rezygnacji z prób narzucania innym narodom obcych im modelów rozwoju. Takie podejście już niejednokrotnie kończyło się bankructwem, bowiem nie tylko nie przyczyniało się do uregulowania sytuacji konfliktowych, ale prowadziło do niepewności i chaosu w relacjach międzynarodowych.

Dziś jest szczególnie ważne, aby połączyć wysiłki całej światowej społeczności dla zapewnienia równego i niepodzielnego bezpieczeństwa oraz rozstrzygania wszelkich sporów w oparciu o zasady prawa międzynarodowego, przy respektowaniu kluczowej, koordynacyjnej roli ONZ.

Władimir Putin: nie mamy planów stworzenia sojuszu polityczno-wojskowego na bazie BRICS [2]

W przeddzień obecnego szczytu BRICS w Brazylii (15-16.07.2014) prezydent Putin mówił w wywiadzie dla ITAR-TASS o perspektywach rozwoju „fantastycznej piątki”, nowym systemie międzynarodowego dialogu dla polityczno-gospodarczej współpracy, rozwiązywaniu konfliktów lokalnych, atakowaniu sankcjami Rosji i zarządzaniu internetem.

Współczesny świat jest naprawdę wielobiegunowy, złożony i dynamiczny, więc wszelkie próby zbudowania modelu stosunków międzynarodowych, w którym wszystkie decyzje byłyby podejmowane na jednym „biegunie”, są nieskuteczne i skazane w końcowym efekcie na porażkę. Natomiast zaproponowana przez Rosję i wdrożona przez BRICS formuła relacji pomiędzy wpływowymi państwami świata przyczynia się do zwiększenia przewidywalności i stabilności stosunków międzynarodowych.

Lipcowy szczyt BRICS połączony jest wspólnym tematem: „Wzrost w interesach każdego i z udziałem każdego: niezawodne rozwiązania”. Należy w tym celu zwiększyć rolę BRICS, który musi stać się integralną częścią systemu globalnego zarządzania na rzecz zrównoważonego rozwoju. Można tego dokonać poprzez przeciwdziałanie podejmowanym przez poszczególne państwa próbom narzucenia społeczności międzynarodowej kursu na usuwanie niewygodnych reżimów i forsowanie jednostronnych wariantów rozwiązywania sytuacji kryzysowych. Trzeba stworzyć mechanizm regularnych konsultacji na wysokim szczeblu, z wypracowywaniem – tam, gdzie jest to możliwe – wspólnych stanowisk i podejmowaniem wspólnych wysiłków na rzecz polityczno-dyplomatycznego rozwiązywania regionalnych konfliktów.

Ważną kwestią jest wypracowanie reguł odpowiedzialnego zachowania w globalnej przestrzeni informacyjnej. Muszą one uwzględniać zasadę poszanowania suwerenności państwa, nieingerencji w wewnętrzne sprawy innych państw, przestrzegania praw i wolności człowieka, a także zasadę równego prawa wszystkich krajów do udziału w zarządzaniu siecią internetową. W planach BRICS znajduje się wspólna polityka informacyjna na arenie międzynarodowej, realizowana nie tylko dla wspierania działalności grupy BRICS, ale także w celu obiektywnego przedstawiania obrazu świata.

Trzeba dokładnie przeanalizować sytuację w zapalnych punktach – przede wszystkim chodzi o sytuację w Iraku i Syrii, gdzie umacniają się pozycje ugrupowań ekstremistycznych i terrorystycznych, a także o sytuację na Ukrainie i środki, które pomogą światowej społeczności powstrzymać rozlew krwi w południowo-wschodniej części tego kraju.

W dziedzinie gospodarki światowej będzie przedyskutowana reforma Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW). Państwa BRICS są bowiem zaniepokojone, że konkretne rozmowy na ten temat były dotąd bez uzasadnienia odkładane, co niweczy wszelkie wysiłki państw „dwudziestki” w tym zakresie. Inną ważną kwestią, która będzie na szczycie podniesiona, jest coraz częstsze stosowanie jednostronnych sankcji – obecnie takiego ataku sankcjami doświadcza, ze strony Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników, Rosja. Trzeba wspólnie obmyśleć system, który nie pozwoli na organizowanie nagonek na kraje nie zgadzające się z różnymi decyzjami Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników w sferze polityki zagranicznej, oraz wprowadzić cywilizowany, wszechstronnie uzasadniony dialog we wszystkich kwestiach spornych.

Udział krajów członkowskich grupy BRICS w handlu zagranicznym Rosji stale się zwiększa. Jeżeli w całym 2013 roku wyniósł on 12,5 %, to w ciągu pierwszych czterech miesięcy roku bieżącego wzrósł do 13,1 %. Saldo wzajemnej wymiany handlowej krajów BRICS przekroczyło w 2013 r. kwotę 300 mld euro. Możliwości współpracy są tutaj naprawdę ogromne. Chodzi o rynek prawie 3 miliardów konsumentów. Kraje BRICS posiadają unikalne walory przyrodniczo-surowcowe i olbrzymi potencjał technologiczny, finansowy i przemysłowy. Z inicjatywy Rosji opracowywana jest strategia współpracy gospodarczej „fantastycznej piątki”, która będzie ukierunkowana na stworzenie warunków dla przyspieszenia wzrostu gospodarczego i wzmocnienia konkurencyjności międzynarodowej państw BRICS, poszerzenia i zróżnicowania kontaktów handlowych, oraz zapewnienia współdziałania w celu innowacyjnego rozwoju. Opracowywana jest lista projektów przyszłej współpracy.

Wszystkie gospodarki krajów BRICS potrzebują poważnej modernizacji infrastruktury. Rozszerzeniu współpracy w tej dziedzinie służy inicjatywa utworzenia Banku Rozwoju. Od ubiegłorocznego szczytu w Durbanie udało się osiągnąć znaczny postęp w tym kierunku, a w najbliższym czasie zostaną uzgodnione wszystkie pozostałe kwestie i potencjał tego banku zostanie wykorzystany do realizacji dużych projektów. W fazie realizacji jest też kolejna ważna inicjatywa: tworzenie funduszu rezerw walutowych BRICS. Ma on stać się swego rodzaju siatką bezpieczeństwa, przeznaczoną do reagowania na finansowe wyzwania. Bank Rozwoju i fundusz rezerw walutowych mają też wzmocnić międzynarodową strukturę finansową w celu nadania jej bardziej zrównoważonego i sprawiedliwego charakteru. Celem państw BRICS jest jak najszybsze zakończenie dohijskich negocjacji handlowych [w ramach Światowej Organizacji Handlu, rozpoczętych w 2001 r. w katarskim Doha – GG.], ukształtowanie bardziej sprawiedliwego światowego systemu handlu, zapewnienie przejrzystości przy zawieraniu regionalnych porozumień handlowych.

Wprawdzie nie wszystkie państwa BRICS graniczą ze sobą, ale w dzisiejszym świecie czynnik wspólnych granic nie odgrywa decydującej roli. Przeciwnie, procesy globalne skłaniają do zjednoczenia wysiłków, bo przecież wyzwania i problemy stają się wspólnymi. W przypadku państw BRICS istnieje cały szereg zbieżnych interesów strategicznych.

Przede wszystkim jest to wspólne dążenie do reformy międzynarodowego systemu walutowo-finansowego. W obecnej swojej formie jest on niesprawiedliwy dla krajów BRICS i – ogólnie – dla nowych gospodarek. Grupa BRICS musi bardziej aktywnie uczestniczyć w systemie podejmowania decyzji dotyczących MFW i Banku Światowego. Międzynarodowy system walutowy w zbyt dużym stopniu zależy od pozycji dolara, a dokładniej – od polityki walutowo-finansowej amerykańskiego kierownictwa. Kraje BRICS chcą zmienić ten stan rzeczy.

Jest jeszcze jeden, długoterminowy, wspólny interes uczestników „fantastycznej piątki”, czyli wzmocnienie nadrzędności prawa międzynarodowego i kluczowej roli ONZ w systemie międzynarodowym. Mówiąc wprost: bez zasadniczego stanowiska Rosji i Chin w Radzie Bezpieczeństwa ONZ w sprawie Syrii, wydarzenia w tym kraju już dawno rozwinęły by się według scenariusza libijskiego i irackiego. Kraje BRICS są zdecydowane umacniać polityczną podstawę swojej współpracy, a w tym celu będą poszerzać praktykę wzajemnych konsultacji i wspólnych działań w organizacjach międzynarodowych, przede wszystkim na forum ONZ. W przyszłości stworzą również wirtualny sekretariat grupy BRICS. Prezydent Putin podkreślił jednak, że nie istnieją plany stworzenia sojuszu polityczno-wojskowego na bazie BRICS.

Rosja przyjmuje z zadowoleniem skłanianie się argentyńskiego przywództwa w stronę grupy BRICS. Całkiem możliwe jest strategiczne partnerstwo BRICS z Argentyną (a także z innymi dużymi krajami rozwijającymi się) na arenie międzynarodowej – w sprawach międzynarodowo-politycznych i finansowo-ekonomicznych, jednakże kwestia poszerzenia składu grupy BRICS nie jest obecnie rozpatrywana. Trzeba najpierw ułożyć pracę wszystkich utworzonych dotychczas w ramach BRICS wielosegmentowych form współdziałania. Nie ma w tej chwili ścisłych kryteriów przystąpienia danego państwa do BRICS – decyzja podejmowana jest indywidualnie. A ponieważ już dzisiaj coraz więcej państw widzi przed grupą BRICS dobrą przyszłość, dlatego w tej przyszłości prawdopodobnie zostanie postawiona kwestia stopniowego jej rozszerzenia.

Streszczenie i tłumaczenie – Grzegorz Grabowski

[1] – Владимир Путин: мир XXI века глобален и взаимозависим http://itar-tass.com/opinions/interviews/2211 (11.07.2014).

[2] – Владимир Путин: планов формирования военно-политического альянса на основе БРИКС у нас нет http://itar-tass.com/opinions/interviews/2216 (15.07.2014).